|
กุฏิ
|
ความหมาย
|
สิ่งก่อสร้างที่ใช้เป็นที่พำนักของพระสงฆ์
|
|
 |
|
|
ขอมสบาดโขลญลำพง
|
ความหมาย
|
ผู้ปกครองชาวขอมซึ่งเข้ามามีอำนาจทางการเมืองในสุโขทัยโดยใช้กำลังทางทหาร ในช่วงเวลาหนึ่ง (ปลายพุทธศตวรรษที่18) อย่างไรก็ตามโขลญลำพง อาจหมายถึงหัวหน้า (โขลญ หมายถึง หัวหน้า) ขอมสบาด หมายถึง ชาวเขมรที่เป็นคนป่าดงซึ่งอาจเป็นแรงงานในศาสนสถาน
|
|
 |
|
|
คันดิน
|
ความหมาย
|
ดินที่ก่อขึ้นเป็นเนินและมีแนวยาวแสดงถึงขอบเขตของเมือง ซึ่งสิ่งก่อสร้างในลักษณะดังกล่าวเป็นพัฒนาการก่อนหน้าการสร้างกำแพงเมือง ซึ่งมีความแข็งแรงมั่นคงมากกว่า
|
|
 |
|
|
คูน้ำ
|
ความหมาย
|
แนวแสดงขอบเขตของเมืองโดยแนวของแม่น้ำหรือคลอง มีประโยชน์ทั้งในด้านการชลประทานและการป้องกันข้าศึก คูน้ำเป็นสิ่งก่อสร้างที่แสดงถึงขอบเขตของเมืองในช่วงแรก ก่อนที่จะมีการสร้างกำแพงเมืองศิลาแลงขึ้น
|
|
 |
|
|
จลาจล
|
ความหมาย
|
ความวุ่นวายในบ้านเมือง, ความปั่นป่วนในบ้านเมือง.
|
|
 |
|
|
ทวารวดี
|
ความหมาย
|
ยุคสมัยกึ่งก่อนประวัติศาสตร์ (พุทธศตวรรษที่11-16) ปรากฏหลักฐานทางโบราณคดีก่อนการสร้างเมืองศรีสัชนาลัยว่า พื้นที่ในบริเวณนี้ได้มีการอยู่อาศัยมาก่อนแล้ว จากการขุดค้นทางโบราณคดีที่วัดชมชื่นพบว่าน่าจะมีการอยู่อาศัยในพื้นที่บริเวณมาตั้งแต่ พุทธศตวรรษที่11-12
|
|
 |
|
|
ท้องไม้
|
ความหมาย
|
ส่วนระนาบที่ลึกที่สุดของฐานบัว
|
|
 |
|
|
นางอัปสร
|
ความหมาย
|
เทวดาผู้หญิงหรือนางฟ้า มักจะทำจากปูนปั้นเพื่อประดับตกแต่งสถาปัตยกรรมต่างๆ
|
|
 |
|
|
บรรณาการ
|
ความหมาย
|
สิ่งที่ส่งไปให้ด้วยความเคารพนับถือหรือด้วยไมตรี, ในบทประพันธ์ใช้ว่า บรรณา ก็มี.
|
|
 |
|
|
บราลี
|
ความหมาย
|
ส่วนประกอบเครื่องบนเบริเวณสันหลังคาอาคาร อาทิเช่น โบสถ์ วิหาร
|
|
 |
|
|
บูชากูณฑ์
|
ความหมาย
|
การบูชาไฟ
|
|
 |
|
|
ปรัชญาปารมิตา
|
ความหมาย
|
เทพีแห่งปัญญาในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน มีผิวกายสีขาว มีเศียรเดียว และมักจะแสดงมุทราปฐมเทศนาทั้งสองกร
|
|
 |
|
|
ปรางค์
|
ความหมาย
|
สิ่งก่อสร้างในสถาปัตยกรรมไทยที่สร้างเลียนแบบปราสาทขอม แต่มีรูปทรงที่เพรียวกว่าและไม่มีภาพสลักประกอบ
|
|
 |
|
|
ปัญญาบารมี
|
ความหมาย
|
ชื่อเรียกในภาบาลีของนางปรัชญาปารมิตา
|
|
 |
|
|
พงศาวดาร
|
ความหมาย
|
เรื่องราวของเหตุการณ์เกี่ยวกับประเทศชาติหรือพระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขของประเทศชาตินั้น
|
|
 |
|
|
พระพุทธรูปนาคปรก
|
ความหมาย
|
พระพุทธรูปที่แสดงพุทธประวัติในตอนที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วได้ 35 วัน และได้เสด็จไปทรงบำเพ็ญบารมีอยู่ใต้ต้นมุจลินท์ (ต้นจิก) และในขณะนั้นฝนได้ตกลงมา พระยามุจลินท์ซึ่งอาศัยอยู่ในสระโบกขรณีใกล้ๆ จึงได้มาขดกายล้อมรอบพระพุทธเจ้าไม่ให้พระวรกายเปียกฝนอยู่เป็นเวลา 7วัน
|
|
 |
|
|
พระรัตนตรัยมหายาน
|
ความหมาย
|
พระรัตนตรัยในพุทธศาสนานิกายมหายาน มี3 องค์ โดยองค์กลางคือพระพุทธรูปนาคปรก ด้านขวาเป็นพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร และด้านซ้ายเป็นนางปัญญาบารมีหรือปรัชญาปารมิตา
|
|
 |
|
|
พระโพธิสัตว์
|
ความหมาย
|
ในพุทธศาสนาลัทธิเถรวาท พระโพธิสัตว์คือพระพุทธเจ้าก่อนที่จะตรัสรู้ แต่ในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน พระโพธิสัตว์นั้นมีอยู่เป็นจำนวนมาก ทรงฤทธิ์อำนาจและคอยปกปักรักษามนุษย์รวมทั้งเป็นผู้นำบุคคลผู้เคารพนับถือไปสู่นิพพาน
|
|
 |
|
|
พุทธศาสนาลัทธิมหายาน
|
ความหมาย
|
เป็นพระพุทธศาสนาที่เกิดขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 6-7 ซึ่งมีความเชื่อสำคัญคือ การนับถือพระอาทิพุทธเจ้าว่าเป็นพระพุทธเจ้าองค์สูงสุดผู้สร้างโลก และพระองค์ได้ทรงบันดาลให้เกิดมีพระพุทธเจ้าอีก 5 พระองค์ที่เรียกว่า พระธยานิพุทธหรือพระชินะประจำในสรวงสวรรค์
|
|
 |
|
|
พุทธาวาส
|
ความหมาย
|
พื้นที่ใช้สำหรับการประกอบกิจกรรมทางพุทธศาสนา หรือกิจกรรมที่สาธารณชนเข้าไปมีส่วนร่วมด้วย พื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของเจดีย์ โบสถ์ และวิหาร
|
|
 |
|
|
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
|
ความหมาย
|
กษัตริย์สุโขทัย ซึ่งแต่เดิมทรงมีพระนามว่า พ่อขุนบางกลางหาว ขึ้นครองราชย์เมือปีพ.ศ.1792
|
|
 |
|
|
มณฑป
|
ความหมาย
|
ในสถาปัตยกรรมไทยหมายถึง วิหารอีกประเภทหนึ่งแต่พื้นที่ใช้สอยภายในไม่สามารถใช้เป็นที่ชุมนุมสาธารณชนได้มากเช่นวิหาร
|
|
 |
|
|
มารวิชัย
|
ความหมาย
|
การแสดงปางหนึ่งของพระพุทธรูปประทับนั่ง โดยแสดงพระหัตถ์ขวาในลักษณะแตะพื้นดิน โดยมากในศิลปะไทยพระหัตถ์ซ้ายจะวางอยู่บนพระเพลา (ตัก)
|
|
 |
|
|
มุขลึงค์
|
ความหมาย
|
คือศิวลึงค์ (องค์กำเนิดเพศชายที่เป็นสัญลักษณ์แทนพระอิศวร) ที่มีพระพักตร์ของพระอิศวรประกอบ
|
|
 |
|
|
มุทรา
|
ความหมาย
|
เป็นคำในภาษาสันสกฤตหมายถึงปางต่างๆ ของประติมากรรมที่แสดงด้วยมือ เช่น ปางประทานอภัย(อภยมุทรา) ปางประทานพร(วรทมุทรา) ฯลฯ
|
|
 |
|
|
ลิลิตยวนพ่าย
|
ความหมาย
|
รรณกรรมที่เขียนขึ้นในปลายพุทธศตวรรษที่20-ต้นพุทธศตวรรษที่21 ที่กล่าวถึงเหตุการณ์สงครามระหว่างอาณาจักรอยุธยาและสุโขทัย วรรณกรรมชิ้นนี้มีจุดประสงค์เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ กษัตริย์อาณาจักรอยุธยา
|
|
 |
|
|
ลีลา
|
ความหมาย
|
เป็นอิริยาบถของพระพุทธรูป ที่ทรงดำเนินอยู่ พระอิริยาบถนี้แสดงถึงพุทธประวัติตอนเสด็จลงจากดาวดึงส์
|
|
 |
|
|
ลูกแก้ว
|
ความหมาย
|
องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของสิ่งก่อสร้างที่มีการปั้นปูนเป็นสันนูนออกมาเป็นเส้นโดยรอบ
|
|
 |
|
|
วิหาร
|
ความหมาย
|
สิ่งก่อสร้างที่ใช้เป็นที่ชุมนุมของสาธารณชน โดยประดิษฐานสิ่งที่เป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้าด้วย เช่น พระพุทธรูป พระพุทธบาทจำลอง ฯลฯ
|
|
 |
|
|
สถาปนา
|
ความหมาย
|
ยกย่องโดยแต่งตั้งให้สูงขึ้น เช่น เลื่อนเจ้านายให้สูงศักดิ์ขึ้น หรือยกวัดราษฎร์ขึ้นเป็นวัดหลวง, ตั้งขึ้น (มักใช้แก่หน่วยราชการหรือองค์การที่สำคัญๆ ในระดับกระทรวง ทบวง มหาวิทยาลัย) เช่น วันสถาปนากระทรวงมหาดไทย วันสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันสถาปนาราชบัณฑิตยสถาน.
|
|
 |
|